Güneş Sistemi’nde Yıldırım Artık Sadece Dünya’ya Değil, Mars’a da Özgü Bir Doğa Olayı Olabilir

Güneş Sistemi’nde yıldırım artık sadece Dünya’ya özgü bir doğa olayı değil. Bilim insanları daha önce Jüpiter, Satürn ve Neptün atmosferlerinde de şimşeklerin çaktığını ortaya koymuştu. Şimdi ise gözler Mars’a çevrilmiş durumda. NASA’ya ait iki farklı uzay aracı, Mars’ta yıldırıma işaret eden oldukça farklı sinyaller tespit etti. Bu araçlardan biri yörüngedeki MAVEN, diğeri ise yüzeyde görev yapan Perseverance keşif aracı. Ancak Kızıl Gezegen’de yıldırımı doğrudan gözlemlemek, Dünya’dakine kıyasla çok daha zor. Dünya’da yıldırımlar kalın atmosfer ve güçlü manyetik alan sayesinde gökyüzünü yaran dramatik elektrik boşalmaları şeklinde ortaya çıkıyor. Mars’ta ise atmosfer son derece ince ve manyetik alan yalnızca zayıf ve parçalı bölgeler halinde mevcut. Bilim insanlarına göre burada oluşabilecek yıldırım, gökyüzünü aydınlatan dev elektrik yayları yerine, elektrostatik olarak yüklenmiş tozların oluşturduğu daha sönük elektrik parlamalarına benziyor olabilir. Çek Cumhuriyeti Bilimler Akademisi’nden uzay fizikçisi Ondřej Santolík, bunun Dünya’daki klasik yıldırımdan farklı görüneceğini belirtiyor. Ona göre temel fiziksel prensip aynı olsa da Mars’taki yıldırımın nasıl…

MAVEN Verilerinde “Islık” Sinyali

27 Şubat’ta Science Advances dergisinde yayımlanan yeni araştırma, Haziran 2015’te gerçekleştiği düşünülen olası bir Mars yıldırımının izini ortaya koyuyor. Bu iz, NASA’nın Mars Atmosphere and Volatile Evolution görevi kapsamında toplanan verilerde tespit edildi. MAVEN bir yörünge aracı olduğu için Mars’a uzaktan bakıyor. Santolík ve ekibi, çalışmalarında “whistler” adı verilen bir radyo fenomeninin peşine düştü. Yıldırım çarptığında çevresindeki hava ısınıp iyonize oluyor. Bu iyonize ortam doğal bir anten gibi davranarak yıldırım kaynaklı radyo dalgalarını atmosfer dışına kadar taşıyabiliyor. Alıcılar tarafından kaydedildiğinde bu dalgalar ıslık benzeri bir ses oluşturuyor. Bu nedenle “whistler” olarak adlandırılıyor. Araştırma ekibi, Mars kaynaklı olası whistler sinyallerini bulabilmek için 108 bin 418 ayrı MAVEN görüntüsünü tek tek inceledi. Santolík’e göre bu süreç otomatik sistemlerle yürütülemeyecek kadar karmaşıktı; verilerdeki gürültü nedeniyle insan gözüyle kontrol şarttı. Sonuç şaşırtıcıydı: Ekip yalnızca…